Een foto ligt op de tafel. Twintig jaar oud, een brede glimlach, rechtsonder de naam Jesse. Voor Mariëlle Smit en haar gezin is het niet zomaar een foto. Het herinnert aan een leven vóór en een leven ná 12 december 2021, de dag dat alles veranderde.
De foto staat op de keukentafel. Mariëlle Smit pakt de foto vast en strijkt met haar duim langs de zwarte omranding. Ze voelt een steek door haar lijf. Haar jongen, groot en stoer. En altijd met het hart op de juiste plek. Al wil ze met heel haar lijf en geest bij haar zoon zijn nu, toch wordt ze afgeleid door de auto die ze buiten langs hoort rijden. Mensen zijn onderweg. Naar familie of gewoon om boodschappen te doen. Het leven gaat door maar voor Mariëlle en haar gezin voelt het alsof de tijd stilstaat. Er is een leven vóór en een leven ná. In december 2021 veranderde het leven van het gezin voorgoed.
Het feest dat eindigde in stilte
Het is zondagmiddag 12 december 2021 wanneer Jesse met zijn vriendengroep naar café De Heerlijkheid gaat in Oudkarspel. Binnen is het warm en druk. Stoelen staan dicht op elkaar en op het televisiescherm razen Formule 1-auto’s over het circuit van Abu Dhabi.
Om 14.00 uur is de laatste race van het seizoen begonnen. Max Verstappen tegen Lewis Hamilton. Wie wint, wordt wereldkampioen. De race is spannend. Bierglazen worden langzaam weer leeg terwijl iedereen gespannen naar de schermen kijkt. Café De Heerlijkheid is de stamkroeg van de vriendengroep, ze komen daar erg vaak en kennen bijna iedereen die binnen is.
Thuis kijken Mariëlle, haar man John en hun dochter Roos naar de race. Wanneer Verstappen in de laatste ronde Hamilton inhaalt, ontploft Nederland van vreugde. Zo ook in het café: mensen springen van hun stoelen en omhelzen elkaar. Er klinkt muziek en geschreeuw. Het is één groot feest.
Door de coronaregels is het feest niet van lange duur. Het café moet sluiten en de feestgangers gaan langzaam naar buiten. De vriendengroep van Jesse besluit om nog samen voetbal te kijken: AZ tegen Ajax. Sommigen vrienden gaan alvast vooruit. Een paar anderen halen nog wat bij de supermarkt vlak bij de kroeg. Deze vijf jongeren gaan, na het snelle supermarktbezoek, samen richting het huis van een vriendin. De jongeren gaan altijd over dezelfde weg: over de Dorpsstraat. Alleen vanavond nemen ze de Voorburggracht. Deze ligt parallel aan de Dorpsstraat. De Voorburggracht is een straat waar vroeger, zoals de naam al zegt, een gracht was die dwars door het dorp ging. Rond 1970 werd deze gedempt. Tegenwoordig is de toegestane snelheid 30 kilometer per uur. De jongeren fietsen naast elkaar. Ze praten, lachen en kijken terug op de race en vooruit naar de voetbalwedstrijd van straks.
En dan gebeurt het. Van dezelfde kant van waar het café is, komt een busje aanrijden. Veel te hard. De bestuurder blijkt achteraf veel te veel alcohol te hebben gedronken. De motor gromt. Dan klinkt een harde klap. Het busje rijdt van achteren in op de groep fietsende vrienden.
De bestuurder van het busje rijdt door. Op de Voorburggracht blijven de vijf vrienden liggen. Niet lang na de klap, gaat de telefoon bij Mariëlle en John thuis. Ze neemt snel de telefoon op. Hun neefje belt. Hij was eerder weggegaan bij De Heerlijkheid.
“Jesse heeft een ongeluk gehad op de Voorburggracht”, zegt hij. Mariëlle voelt haar hartslag versnellen, maar voordat ze er iets over kan vragen sust hij haar. “Het valt waarschijnlijk wel mee.” “Wat bedoel je met waarschijnlijk?”, vraagt Mariëlle, terwijl ze de anderen stemmen op de achtergrond probeert te negeren. “Wat is er aan de hand?”
Op de achtergrond hoort Mariëlle verschillende tegenstrijdige verhalen. “Ik bel zelf wel naar het ziekenhuis in Alkmaar of hij mee is met de ambulance”, meldt ze haar neefje voordat ze ophangt. Dan krijgen ze bevestiging: Jesse is onderweg naar het ziekenhuis. Ze stappen direct in de auto.
Wanneer zij arriveren in het ziekenhuis is de sfeer anders dan verwacht. Uit het telefoongesprek was er naar voren gekomen dat vier anderen nog betrokken waren bij de aanrijding. Het grote verschil is alleen dat families van de anderen slachtoffers wél in de wachtkamer mogen zitten en het gezin van Mariëlle bij aankomst naar de familiekamer worden gebracht. Mariëlle denkt in de eerste instantie dat hij alleen zijn been had gebroken. Maar de gezichten van de artsen verraden iets anders.
Even later mogen ze Jesse kort zien. Hij ligt op een ziekenhuisbed. Slangen, monitors, piepende apparaten. Ze mogen hem snel een kus geven. Dan wordt hij naar de operatiekamer gereden. Na de operatie gaat Jesse naar de Intensive Care. Hij wordt in slaap gehouden.
Een keuze die niemand wil maken
Terwijl Jesse op de intensive care ligt, krijgen Mariëlle en John steeds meer duidelijkheid van de artsen. Jesse gaat nooit meer volledig herstellen. Het gezin moet een beslissing nemen die niemand ooit wil nemen. Toch is de keuze snel gemaakt. Voor het ongeluk heeft het gezin namelijk samen een gesprek gehad over wat we zouden doen als er ooit iets ergs zou gebeuren. Jesse was toen duidelijk dat hij dan niet meer verder wil. Hetzelfde onderwerp was ook besproken in de vriendengroep. Toen de artsen vertelden dat Jesse niet volledig zou herstellen, wist iedereen wat hij zelf gewild had. Dit is het moment dat het gezin Jesse moet loslaten.
Doodgereden
De bestuurder van het busje was nog dezelfde avond van de aanrijding opgepakt. Hij komt uit hetzelfde dorp en kwam vanuit Café de Heerlijkheid. Uit onderzoek blijkt dat hij zwaar onder invloed was. Minstens tien glazen bier. Ook reed hij veel harder dan toegestaan.
Toch stoort één woord Mariëlle enorm wanneer mensen over het incident praten. Ongeluk. Voor Mariëlle is het geen ongeluk. Ze kijkt naar de foto van Jesse in haar handen: voor altijd moet ze haar zoon missen. In haar hoofd is het simpel en wreed: de dader heeft er zelf voor gekozen om met de auto naar het café te gaan, terwijl hij wist dat hij daar ging drinken. Haar vingers klemmen het lijstje steviger vast. Ze bekijkt nogmaals de foto. Voor haar is Jesse niet overleden door een ongeluk. Hij is doodgereden.
Tussen 75 en 140 doden per jaar
Jesse is niet het enige slachtoffer van alcohol in het verkeer. Volgens Fonds Slachtofferhulp sterven in Nederland jaarlijks tussen de 75 en 140 mensen door alcoholgebruik in het verkeer. Ook het aantal boetes is hoog. In 2022 werden ruim 43.000 boetes uitgedeeld voor rijden onder invloed. Daarvan hadden ongeveer 25.000 bestuurders te veel alcohol gedronken. Nog eens 18.000 bestuurders reden onder invloed van drugs.
Volgens een enquête van Ipsos I&O vindt ongeveer driekwart van de Nederlanders dat er een zero tolerance beleid moet komen. Dat betekent: geen druppel alcohol achter het stuur. Mariëlle is het daar volledig mee eens. Voor haar is elk drankje te veel.
Het drinken hoort wel bij de cultuur van het dorp. Maar Mariëlle vindt dat er een grens moet zijn. Autorijden gaat over de grens. In haar gedachten gaat Mariëlle terug naar vroeger, dat Jesse jonger was, toen ze dacht dat het veilig was zo dichtbij en in het dorp. Maar dat veilige gevoel is volledig verdwenen.
Het leven vóór en het leven ná
Na het overlijden van Jesse verandert het leven van het gezin compleet. Mariëlle noemt het een leven voor en na 12 december 2021. Geen dag gaat voorbij zonder dat er over Jesse gesproken of aan gedacht is. Het gevoel van missen wordt bij Mariëlle elke dag sterker.
Toch proberen Mariëlle en John iets met hun verdriet te doen. Ze geven interviews, vertellen het verhaal van Jesse en hopen mensen wakker te schudden en te laten beseffen wat ze doen als ze met alcohol achter het stuur gaan. Het kost volgens haar enorm veel energie om door te gaan na zo’n verlies. Daarom willen ze dat anderen nadenken voordat ze in de auto stappen. Ze hoop dat mensen door hun verhaal hun autosleutels laten liggen na het drinken, in de hoop nieuwe slachtoffers te voorkomen.
Maar hoe vaak zij het verhaal nog delen, het verleden veranderd niet. Het gezin Smit moet verder zonder Jesse. Op de Voorburggracht staat inmiddels een herdenkplekje. Bloemen, kaarsen en foto’s herinneren aan de plek waar het leven van de vriendengroep en het gezin plotseling veranderde. Mariëlle loopt er soms langs. Dan staat ze even stil.
Ze denkt aan de jongen op de foto in haar handen. De zoon die altijd voor anderen klaarstond. De vriend die iedereen aan het lachen maakte. Binnen op de keukentafel staat zijn foto nog steeds. Mariëlle zet het lijstje voorzichtig terug. Elke dag kijkt ze naar de foto en denkt ze even aan hem. Terwijl ze naar buiten staart en de auto’s en fietsers in hun dagelijkse ritme voorbij ziet trekken, beseft ze dat zij ook door moeten. Al voelt het voor het gezin alsof een deel van hen met Jesse is meegegaan.
