Bron foto: Pixabay

Tijdens het debat over de wet toekomstbestendige Huurcommissie op donderdag 9 april van de Tweede Kamer, zei Sandra Beckerman van de SP het volgende: “Longartsen zien inmiddels bijna dagelijks kinderen die ziek zijn doordat ze in een schimmelhuis wonen.” Onderzoek laat zien dat de claim deels klopt, maar nuance mist.

Bewering:

“Longartsen zien inmiddels bijna dagelijks kinderen die ziek zijn doordat ze in een schimmelhuis wonen.

Oordeel:

Mist nuance

Deze factcheck is uitgevoerd op basis van beschikbare informatie op de datum van publicatie.

De uitspraak van Beckerman werd gedaan in een debat over woningkwaliteit en de rol van de Huurcommissie. Schimmel en vochtproblemen staan al langer hoog op de politieke agenda, doordat steeds meer huishoudens hiermee te maken hebben. Volgens de CBS Jeugdmonitor 2025 steeg het aantal huishoudens met vocht- en schimmelproblemen in drie jaar van 22% naar 32%.

Dit komt neer op ongeveer één op de vijf woningen in Nederland, blijkt uit het woononderzoek van 2024. Bij huurwoningen liggen deze percentages nog hoger, tot ongeveer 30 procent. Tegelijkertijd groeit de aandacht voor de gevolgen van deze problemen voor de gezondheid, vooral bij kinderen. Maar klopt het dat longartsen bijna dagelijks kinderen zien die hierdoor ziek zijn?

Wetenschappelijk bewijs over gezondheidseffecten

Er is sterk wetenschappelijk bewijs dat schimmel in woningen schadelijk is voor de gezondheid. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) leidt blootstelling aan vochtige en beschimmelde omgevingen dan ook tot een verhoogd risico op luchtwegklachten, infecties en verergering van astma.

Ook de GGD bevestigt dat schimmels sporen en andere deeltjes verspreiden die diep in de longen kunnen doordringen en daar ontstekingsreacties veroorzaken. Kinderlongarts Ismé de Kleer van het Franciscus Ziekenhuis in Rotterdam maakt een vergelijking met fijnstof, “het zijn deeltjes die je met het blote oog niet kunt zien maar wel inademt.”

Wel is er een belangrijk onderscheid, want schimmel verergert bestaande aandoeningen zoals astma bijna zeker, maar het bewijs dat schimmel ook direct astma veroorzaakt is minder hard. Dit komt doordat langdurig onderzoek naar blootstelling ethisch moeilijk is. We kunnen wel stellen dat schimmel een duidelijke risicofactor is voor gezondheidsklachten, maar niet altijd de enige of directe oorzaak.

Wat zeggen artsen zelf?

Volgens arts De Kleer is het probleem herkenbaar en structureel. Zij ziet op een gemiddelde polidag meerdere kinderen die longklachten hebben door schimmel in woningen. “Ik zie een stuk of 20 patiënten op een dag en daarvan zijn er zeker een aantal bij wie dit thuis speelt. Kinderen krijgen dan vaak last van hoestklachten of benauwdheid, doordat schimmels als eerst in de longen terechtkomen.” Ze gaat ervan uit dat alle longartsen in de grote steden als Rotterdam, Amsterdam, Groningen en de Randstad deze problematiek herkennen. Volgens De Kleer komt het in Rotterdam vooral door het aantal sociale huurwoningen dat zich hier bevindt.

Het probleem geldt mogelijk niet voor alle artsen of huisartsen, want het hangt volgens haar sterk samen met specialisatie en werkomgeving. Ziekenhuizen buiten de grote steden zijn per mail benaderd voor een reactie op de claim, maar hebben niet gereageerd. De claim is dus niet onjuist, maar moet worden gelezen binnen deze beroepsgroep. Daarnaast verzwakt het woord “bijna” de claim, waardoor dit lastig te formuleren is.

Impact op kinderen

Kinderen zijn extra kwetsbaar voor de effecten van schimmel. “De luchtwegen zijn kleiner en nog in ontwikkeling, samen met het immuunsysteem en ze ademen sneller,” aldus De Kleer. Kinderen krijgen bij dezelfde concentraties lucht dus meer schimmel binnen dan volwassenen. Vooral blootstelling in de eerste levensjaren kan langdurige gevolgen hebben voor de gezondheid. Kinderen die in schimmelwoningen leven zijn vaker ziek, slapen slechter en presteren volgens De Kleer minder goed op school.

Daarnaast speelt sociaaleconomische ongelijkheid een rol. Onderzoek van het Emma Kinderziekenhuis Amsterdam UMC laat zien dat kinderen uit gezinnen met lagere inkomens vaker in slechte woningen wonen en ernstigere astmaklachten hebben. In sommige regio’s is het risico op een astma-aanval ruim tweeënhalf keer hoger bij kinderen uit lage inkomensgroepen. Hierdoor belanden jaarlijks zo’n 275 kinderen op de intensive care.

Opvallend is dat klachten vaak wel snel verminderen wanneer gezinnen verhuizen naar een ‘gezonde woning’. De Kleer zegt hierover: “Alle klachten lijken dan als sneeuw voor de zon te verdwijnen of we kunnen de astmamedicatie enorm afbouwen.”

Wie is verantwoordelijk?

Volgens het Gebrekenboek van de Huurcommissie wordt schimmel in veel gevallen gezien als een gebrek aan de woning. Dit betekent dat de verhuurder verantwoordelijk is voor het oplossen ervan. Zeker wanneer het gaat om oorzaken zoals lekkages of gebrekkige isolatie.

Kinderlongarts De Kleer benadrukt dat het probleem vaak niet bij bewoners ligt. “De mensen die bij mij op het spreekwoord komen, die hebben er echt al alles aan gedaan om het zelf goed op te lossen. Het is voor ons als arts frustrerend.” Hoewel ventilatie en stookgedrag een rol kunnen spelen, zijn veel schimmelproblemen het gevolg van bouwkundige tekortkomingen. “Het probleem in al deze huizen is dat er gewoon een enorm gebrek aan onderhoud is, voornamelijk in de sociale huurwoningen.”

De recente energiecrisis kan het probleem bovendien hebben verergerd volgens De Kleer, doordat mensen minder zijn gaan stoken en ventileren. Dit kan de luchtvochtigheid in woningen verhogen.

Eindconclusie

De bewering dat longartsen “bijna dagelijks” kinderen zien die ziek zijn door schimmelwoningen is deels juist. Voor kinderlongartsen is deze frequentie aannemelijk, gezien het aantal patiënten dat zij zien met luchtwegklachten in combinatie met slechte woonomstandigheden.

Tegelijkertijd geldt dit niet voor alle artsen en is de formulering “door schimmel” te simpel. Schimmel is vaak een belangrijke verergerende factor, maar niet altijd de directe oorzaak van ziekte.

De claim is daarom niet onjuist, maar mist belangrijke nuance. Dit gaat zowel over de context waarin artsen werken en de complexe relatie tussen schimmel en gezondheid.