UTRECHT CENTRUM – Rijksambtenaren kwamen tijdens de staking op 14 april massaal naar het Jaarbeursplein om te demonstreren tegen de nullijn. Onder leiding van diverse vakbonden werden in heel Nederland acties georganiseerd. Met de keuze voor deze centrale locatie hopen de actievoerders de druk op de overheid op te voeren en een reactie af te dwingen. 

De onvrede onder rijksambtenaren komt door de zogenoemde nullijn, die door het kabinet-Schoof is ingesteld en inhoudt dat lonen niet meestijgen met de inflatie. Hierdoor daalt de koopkracht. Een van de 160.000 rijksambtenaren is Milko Belseran. Hij was aanwezig bij de demonstratie en deelt die onvrede: “Ik merk de prijsveranderingen natuurlijk wel. Het is vooral voor mensen die naar het goedkoopste product moeten zoeken in de supermarkt dat ik hier sta, uit solidariteit.” Volgens de FNV waren er zo’n 2500 mensen aanwezig op het Jaarbeursplein. Ook spandoeken met teksten als ‘De lonen staan stil, dus wij ook’ en ‘Samen sterk binnen het rijk’ onderstreepten de onvrede.

De plek waar een demonstratie wordt gehouden is belangrijk voor de bereikbaarheid. “Veel rijksdiensten zitten in de omgeving van het station in Utrecht,” zegt FNV-woordvoerder Lennart Rietman, waarmee hij de locatie van de demonstratie verklaart. Volgens hem maakt dat deze locatie logisch en handig voor veel deelnemers. “Ook omdat het dichtbij het station is en er demonstranten van buiten Utrecht komen.”

Demonstratie-expert Jacquelien van Stekelenburg zegt dat de keuze voor een locatie niet alleen om bereikbaarheid draait, maar ook om zichtbaarheid. “De plek is cruciaal om aandacht te krijgen en zichtbaarheid te vergroten,” legt zij uit. Ook speelt mee dat de plek een symbolische functie heeft: “Het is het middelpunt van waar verschillende mensen die samen protesteren werken.” Zo wordt de locatie niet alleen praktisch gekozen, maar ook om de boodschap sterker te maken.

De organisatoren kozen bewust voor een stilstaande demonstratie om de overlast in de stad te beperken. “We wilden de overlast voor inwoners zo beperkt mogelijk houden. We hebben een conflict met het Rijk, niet met de stad,” benadrukt Rietman. Een mars door het centrum zou volgens hem de bereikbaarheid van Utrecht te veel verstoren.

Effect

Volgens Van Stekelenburg zijn er naast de locatie, ook anderen belangrijke factoren die de effectiviteit van een demonstratie bepalen, zoals de vorm. “Het is lastig vast te stellen welke vorm van demonstratie het meest effectief is, bijvoorbeeld lopend of stilstaand. Wel is er duidelijk een verband te zien tussen geweld en demonstraties: bij meer geweld is er ook meer media-aandacht. Soms is daarmee het doel van een demonstratie al bereikt,” zegt zij. “En als er meer media-aandacht is, neemt de kans toe dat er daadwerkelijk beleidsverandering plaatsvindt,” voegt ze eraan toe. Wat voor effecten deze demonstratie zal hebben is onvoorspelbaar geeft ze aan.

Door de staking konden sommige overheidsorganisaties tijdelijk minder goed functioneren. Organisaties zoals DUO en de BelastingTelefoon waren daardoor minder goed bereikbaar en de Rijksschoonmaakorganisatie legde haar werk zelfs drie dagen stil. Ook de Tweede Kamer moest noodgedwongen haar werkzaamheden voor een dag neerleggen door de staking.

Doel

Het doel van de actie is om de druk op de overheid te vergroten en het gesprek over de nullijn opnieuw op gang te brengen. Vakbonden hopen dat dit leidt tot heropening van het cao-overleg. “In dat overleg moet er wel financiële ruimte zijn om afspraken te maken over een nieuwe cao. Is dat er niet? Bedankt voor de koffie dan, maar we gaan weer,” zegt Rietman.  “Zolang er niets verandert, blijf ik gewoon doorgaan met verschillende acties,” stelt Belseran.