UTRECHT – Op steeds meer plekken in Nederland wordt er PFAS in het zwemwater gevonden, ook in de Utrechtse wateren. Natuurzwemmers kunnen voorlopig nog veilig het water in, stelt waterschap de Stichtse Rijnlanden. Maar concentraties blijven stijgen en Utrechters hebben reden tot zorg.
PFAS zijn door de mens gemaakte chemische stoffen die in de natuur moeilijk afbreken, ook in ons zwemwater. In de afgelopen tien jaar is er een aantoonbare stijging in het gehalte aan PFAS dat gevonden wordt in onze leefomgeving. ‘Maar deze stijging komt vooral omdat we er steeds meer over weten’, zegt Chiel Jonker. Hij is senior onderzoeker en consultant bij de divisie Toxicologie van het Institute for Risk Assessment Sciences (IRAS) en houdt zich bezig met de risico’s van PFAS. De stoffen belanden onder meer in ons natuurzwemwater via de lucht, via grondwater of via chemisch afval. Meren of plassen die dicht bij een blusterrein of industriegebied liggen hebben dus vaker een hoger PFAS-gehalte.
Utrecht voorlopig veilig
Utrechters hoeven zich aankomend zwemseizoen echter geen zorgen te maken. Waterschap de Stichtse Rijnlanden stelt na metingen dat de PFAS-concentratie in de Voorveldse polder ruim onder de landelijke advieswaarde ligt van 280 nanogram per liter. Ook de Oudegracht heeft nog veilige gehaltes, ook al is dit geen officieel zwemwater. Nieuwe metingen naar PFAS staan nog niet gepland. Volgens het waterschap zijn er geen bekende grote bronnen van PFAS in het gebied, en zijn metingen ‘erg kostbaar’.
Natuurzwemmers maken zich zorgen
‘Ik maak mij zeker zorgen, op sommige plekken in Zuid-Holland zal ik al zeker niet gaan zwemmen’, vertelt Susan, eigenaar van Frisseduik.nl waar zij mensen leert te zwemmen in natuurwater. Afgelopen maand waren er al twee zwemplassen in Zuid-Holland afgewezen vanwege te hoge PFAS-concentraties. Dagelijks reist Susan af naar natuurwateren door heel Nederland om coaching aan haar klanten te bieden. ‘Ik leer mijn klanten ook de risico’s van natuurzwemmen en hoe ze er mee om moeten gaan, als de windkracht 6 is vertel ik ze om te wachten, morgen weer een nieuwe dag’. Maar PFAS is een blijvend probleem. Susan vertelt dat ze het jammer zou vinden als over 10 jaar zwemmen in natuurwater niet meer mogelijk is. ‘Daar hoop ik natuurlijk niet op, natuurzwemmen heeft enorm veel voordelen en biedt mensen een manier om tot rust te komen’.
Kans op ‘doomscenario’
Onderzoek naar de gevaren van PFAS zet zich onverbiddelijk voort en onderzoekers maken zich zorgen. Of PFAS een gevaar is voor de gezondheid? ‘PFAS zijn zeker giftig, maar over de exacte risico’s zijn de meningen in het vakgebied verdeeld’, vertelt Jonker. Onderzoekers weten steeds meer, maar als het gaat over of PFAS via onze huid naar binnen kan dringen en wat het precies met ons lichaam doet, tasten onderzoekers voor een groot deel nog in het duister. Jonker stelt dat het risico van zwemmen in natuurwater met PFAS over het algemeen laag is ‘maar hoe natuurlijk is ons natuurwater tegenwoordig nog’? De Utrechtse wateren zijn nog veilig en dat kan Jonker beamen maar dat het waterschap geen nieuwe metingen gepland heeft staan vindt hij zorgelijk. ‘Zwemwater meten is als een tandartscontrole, het moet het liefst één of twee keer per jaar gebeuren’, aldus Jonker. Want PFAS in onze omgeving zal niet zomaar minderen. ‘Als we als mensheid afvalstoffen in de natuur blijven lozen, zullen de concentraties alleen maar groeien’, zegt Jonker. Als de concentraties zodanig hoog worden dat er aantoonbaar negatief effect op mens en milieu is kan je uitkijken op een ‘Doomscenario’. Voorlopig kan iedereen deze zomer nog terecht in Utrechtse wateren zoals de Voorveldse polder, maar dat kan in de komende jaren nog flink gaan veranderen.
