ZEIST-Bijna vijfendertig jaar na de eerste internationale antidieet dag zijn diëten, schoonheidsidealen en eetstoornissen nog altijd een actueel onderwerp, vooral onder jongeren. Via sociale media worden jongeren dagelijks geconfronteerd met afvaltrends en calorie tel video’s. Tegelijkertijd zien diëtisten dat het woord “dieet” vaak negatieve lading krijgt, terwijl voeding juist bedoeld is om mensen gezonder te maken en niet met het hoofddoel om af te vallen. Waarom worstelen jongeren nog steeds met hun zelfbeeld in een tijd waarin er steeds meer aandacht is voor mentale gezondheid en body positifity?

Antidieet dag

De antidieet dag ontstond in 1992 als reactie op de dood van een vijftien jarig meisje dat worstelde met een negatief zelfbeeld over haar uiterlijk en lichaam. Sindsdien staat 6 mei internationaal in het teken van bewustwording rondom eetstoornissen en de druk van schoonheidsidealen. De dag begon dus oorspronkelijk als kritiek op de dieetcultuur en de maatschappelijke druk om dun te zijn. Maar tegenwoordig zie je die boodschap weinig terugkomen op die dag. Maar waarom is een dag om bewust stil te staan bij de hedendaagse schoonheidsidealen nog steeds nodig na al die jaren?

Dieet

Internationale Dieet dag roept ook discussie op. De boodschap achter de dag blijft tot op heden nog steeds belangrijk, maar de naam is wat misleidend. Het woord dieet kan namelijk dubbel worden opgevat volgens diëtiste Marie-Therese Driessen van Diëtistenpraktijk Zeist: “Een dieet is van oorsprong gewoon een aanpassing van voeding om al dan niet medische redenen,” zegt Marie-Therese. “Een dag waar je helemaal nergens rekening mee houdt, vind ik kort door de bocht. Dieet klinkt negatief, maar je moet er eigenlijk van uitgaan dat je dit doet om je beter te voelen en gezonder te worden. Er wordt gedacht dat als je naar een diëtiste gaat, er wordt verteld wat je wel en niet mag. Maar we gaan juist met mensen kijken naar wat ze met hun voeding kunnen doen zodat ze gezonder worden. Mensen zijn vrij om te kiezen of ze dat wel of niet willen doen en in welke mate ze dat willen doen.” Tegelijk ziet ze wel waar het idee vandaan komt: “Je hebt ook mensen die van het ene naar het andere dieet gaan en al die diëten spuugzat zijn, die zijn natuurlijk helemaal klaar met het woord dieet.”

Diëtetiek

Binnen het vakgebied van diëtetiek is veel veranderd. Gepensioneerd diëtiste Cecile van de Pol, die in de jaren 60 begon met het vak, ziet hoe het beeld van voeding en gezondheid zich heeft ontwikkeld. “Mensen denken meteen aan afvallen als ze aan een diëtist denken, maar dat is maar een klein onderdeel van het werk.”“Als diëtiste word je opgeleid om mensen te behandelen door middel van verandering in voeding,” legt Driessen uit. “Bij veel aandoeningen speelt voeding een rol. Wij kijken naar wat iemand gewend is te eten, naar de aandoening en de relatie ertussen. Op basis daarvan geven we advies en begeleiden we mensen om dat in de praktijk aan te passen.”

Verandering

“Vroeger was er veel minder aandacht voor bijvoorbeeld vegetarische voeding, en vegan eten al helemaal niet. Voor Vega eten dacht men aan een eitje of een gebakken kaasplak, meer dan dat was echt nog niet in the picture.” Er is dus veel veranderd in de afvalcultuur. Zo is Ozempic tegenwoordig overal bekend en gebruiken veel popsterren in Amerika het als afvalwondermiddel.Juist de voortdurende focus op uiterlijk en afvallen heeft grote invloed op jongeren.

TikTok

Via sociale media worden zij dagelijks geconfronteerd met perfecte lichamen en trends rondom voeding en fitness. Op platformen als TikTok en Instagram zien jongeren constant video’s over calorieën tellen, “what I eat in a day”-video’s en extreme work-outroutines. Daardoor ontstaat al snel het gevoel dat dun zijn gelijkstaat aan succesvol of aantrekkelijk zijn.Voor veel jongeren zorgt dit voor onzekerheid. Ze vergelijken zichzelf met influencers, modellen en beroemdheden die vaak een onrealistisch beeld laten zien, mede door filters en bewerkingen. Sommige jongeren gaan daardoor anders eten, maaltijden overslaan of obsessief bezig zijn met sporten en calorieën.

Eetstoornis

Pien Boevink is één van die jongeren die van dichtbij heeft ervaren hoe groot de impact van obsessief bezig zijn met eten en sporten met je kan doen. Ze worstelde zelf met een eetstoornis, maar inmiddels is ze al een paar jaar hersteld. Vanuit haar eigen ervaringen probeert ze nu andere jongeren te helpen die met dezelfde problemen worstelen.Boevink vertelt dat haar eetstoornis begon doordat ze wilde afvallen, en dat dit een soort verslaving werd. Volgens haar lijkt een eetstoornis in sommige opzichten op een verslaving, omdat je steeds verder wilt gaan. Social media speelde bij haar zelf geen rol, omdat ze zich hier minder mee bezig hielt. Ze denkt wel dat het voor veel jongeren tegenwoordig invloed heeft en onzekerheid kan versterken.Pien heeft tegenwoordig geen last meer van haar eetstoornis en het gaat goed met haar. Onzekerheid blijft altijd, maar daar is zij zeker niet de enige in. Ze wil andere jongeren vooral meegeven dat het belangrijk is om familie en vrienden toe te laten in het beter worden en drukt iedereen op het hart dat je het niet alleen hoeft op te lossen. “Er is hulp, professionele hulp om eruit te komen.”Pien vertelt daarnaast dat onzekerheid een grote rol speelt bij eetstoornissen. Die onzekerheid kan worden aangewakkerd door verkeerde informatie over Ozempic die tegenwoordig rondgaat. Volgens haar laten mensen online vaak alleen het “betere plaatje” zien, terwijl de medicijnen niet bedoeld zijn om af te vallen. Ook denkt ze dat de weinige informatie een trigger kan zijn voor jongeren.

Ozempic

Allebei de diëtisten zijn ook kritisch over de opkomst van het afslankmiddel. “Het kan in sommige gevallen ingezet worden,” zegt Marie-Therese. “Maar het belangrijkste blijft een verandering in leefstijl: voeding, beweging, slaap en ontspanning. Het is een beetje losgeslagen, dit wordt nu als de oplossing gezien om af te vallen, maar het kan ook een soort vrijbrief zijn om helemaal niet meer op te letten op wat je eet. Omdat je toch wel afvalt, en we zien in de praktijk wel terug dat dit niet de oplossing is.”Cecile is het daarmee eens: “Ik denk niet dat dat de goede weg is. Ik denk dat het al heel goed zou werken als ongezonde voeding duurder was of minder beschikbaar was. Als dat aangepakt zou kunnen worden, zou het al veel beter zijn.” Zo zegt ze: “Een gezonde leefstijl is erg moeilijk om mensen zover te krijgen, maar als je dat met pilletjes moet doen, vind ik dat geen goed idee, maar misschien ben ik dan ouderwets.”