CULEMBORG – Op 3 mei vindt in Culemborg een Stolpersteinewandeling plaats. Tijdens deze wandeling worden deelnemers langs herdenkingsstenen geleid die herinneren aan Joodse inwoners die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gedeporteerd en vermoord. De wandeling sluit aan op de jaarlijkse herdenkingen rond 4 en 5 mei.
In Culemborg liggen in totaal 39 Stolpersteine, kleine messing steentjes die voor voormalige woningen van slachtoffers zijn geplaatst. ‘Bij elk huis waar een Joodse inwoner is weggehaald en later vermoord, ligt zo’n steentje,’vertelt stadsgids Henk Velgenburg. ‘Tijdens de wandeling vertellen we de verhalen achter die namen.’
Lokale geschiedenis zichtbaar maken
De Stolpersteine maken volgens de gids een belangrijk deel uit van de geschiedenis van de stad. Voor de oorlog leefde er al sinds de 17e eeuw een Joodse gemeenschap in Culemborg. ‘Van de 50 à 60 Joodse inwoners vlak voor de oorlog zijn er 39 vermoord. Dat is een belangrijk gebeuren dat we in herinnering willen houden,’ zegt Velgenburg.
De stenen vallen in het dagelijks leven niet altijd op. ‘Veel mensen lopen er zomaar aan voorbij. Tijdens de wandeling zien ze pas wat het betekent en wie erachter zitten,’ aldus de gids.
Persoonlijke verhalen maken indruk
Tijdens de wandeling worden ook persoonlijke verhalen verteld. Zo noemt Velgenburg een ouder echtpaar dat hun hele leven in dezelfde straat woonde en op hoge leeftijd werd weggevoerd. ‘Ze waren al in de zeventig toen ze werden opgepakt en uiteindelijk in het vernietigingskamp Sobibór zijn omgekomen,’ vertelt hij.
Volgens hem zorgen juist dit soort verhalen voor impact. Deelnemers reageren vaak met verwondering en interesse wanneer ze de geschiedenis achter de stenen horen. Volgens de gids zijn het vooral middelbare en oudere deelnemers die meelopen, al sluiten soms ook gezinnen en scholieren aan.
Initiatief uit de stad zelf
De Stolpersteine in Culemborg zijn niet vanzelf gekomen. Historicus Nini Vonk-Wartena, verbonden aan het historisch genootschap Voet van Oudheusden, nam het initiatief om de stenen te laten plaatsen. ‘Ik had over Stolpersteine gehoord en vroeg me af: waarom liggen die hier niet?’ vertelt zij.
Het idee ontstond mede door persoonlijke betrokkenheid bij verhalen uit de oorlog. Volgens Vonk-Wartena was het belangrijk om een tastbare manier van herdenken te creëren. ‘Zodat mensen blijven nadenken over wat er is gebeurd,’ legt ze uit.
Herdenken voor nieuwe generaties
Naast de wandeling speelt ook educatie een rol. Scholieren uit Culemborg helpen jaarlijks met het schoonmaken van de stenen. ‘Ze krijgen er op school les over en gaan daarna de stenen poetsen,’ zegt Velgenburg.
Volgens Vonk-Wartena zorgt dit ervoor dat het onderwerp blijft leven onder jongeren. ‘Er zijn scholieren die er elk jaar aandacht aan besteden,’ zegt zij.
Blijven nadenken
De organisatoren hopen dat de wandeling mensen aan het denken zet. ‘Dat je ziet waar onverdraagzaamheid toe kan leiden,’ zegt Velgenburg. ‘Dat mensen elkaar beter proberen te begrijpen.’
Met de jaarlijkse wandeling en de zichtbare stenen in de stad blijft de herinnering aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in Culemborg levend.
