CULEMBORG – Het aantal dagvlinders is de afgelopen decennia sterk afgenomen. Uit onderzoek van de De Vlinderstichting blijkt dat het aantal vlinders per soort tussen 1992 en 2025 met meer dan de helft is afgenomen. Vooral soorten die afhankelijk zijn van bloemrijke graslanden en rustige natuurgebieden hebben het het zwaarst.
Kars Veling, lid van de Natuur -en Vogelwacht Culemborg, heeft daarom afgelopen woensdagavond een workshop en presentatie over dagvlinders gehouden. Veiling richtte zich vooral op de manier waarop vlinders het landschap benutten en welke voorwaarden nodig zijn om de soorten weer algemener te laten worden in Culemborg. Hij gaat daarom tijdens deze avond in op hoe vlinders leven, wat ze nodig hebben en waar en wanneer je ze kunt vinden.
Belang van dagvlinders
Vlinders zijn niet alleen belangrijk als voedsel voor vogels of gedeeltelijk voor de bestuiving van bloemen, maar ze zijn ook goede indicatoren voor hoe het met de rest van de insecten gaat. ‘Als vlinders verdwijnen, betekent dit dat er veel mis is met het ecosysteem,’ zegt Veling. ‘Dan verdwijnen er ook veel andere soorten die we minder snel zien.’ Daarnaast zijn vlinders ook een indicator voor een goed landschap, want hoe meer vlindersoorten te zien zijn hoe beter de kwaliteit van het landschap.
Oorzaken van afname
De achteruitgang heeft meerdere oorzaken. Zo vertelt Annette van Berkel, ook lid van natuurvereniging, dat vooral het gebruik van bestrijdingsmiddelen en intensief gebruik van industrieterreinen, woningbouw, wegen en stikstof een grote rol spelen. Daarnaast speelt intensieve landbouw een belangrijke rol. ‘Als akkers kaal en strak worden ingericht, hebben vlinders daar niets te zoeken,’ legt Annette van Berkel uit. ‘Gebrek aan bloemen is een van de belangrijkste problemen. En als er geen bloemen zijn om nectar te leveren kan de vlinder niet van A naar B.’ Daarnaast zorgt intensief industrieel gebruik voor het verdwijnen van geschikte leefgebieden.
Gevolgen voor de natuur
De afname van vlinders heeft bredere gevolgen. Als het aantal dagvlinders blijft dalen, kan dat leiden tot minder voortplanting van bepaalde plantensoorten. Dit kan uiteindelijk de plantendiversiteit in een landschap verminderen. Minder vlinders betekent minder voedsel, voor onder andere vogels en andere insecteneters. Omdat dagvlinders gevoelig zijn voor veranderingen zoals klimaatverandering, stikstof en landbouwintensivering, geeft hun afname aan dat ecosystemen onder druk staan.
Toch zijn er ook soorten die profiteren. Zo doet in Culemborg het klein koolwitje het juist goed in intensieve landbouwgebieden. ‘Het klein koolwitje is veel algemener in een intensief landbouwgebied dan in een heel natuurlijk systeem, in het natuurgebied kom je ze af en toe tegen dus dat is een soort die profiteert van de intensieve landbouw,’ legt Veling uit. ‘Door klimaatverandering zien we ook nieuwe soorten verschijnen,’ zegt Veling. ‘Maar daar staat tegenover dat andere soorten verdwijnen.’
Helpen herstellen
Volgens de biologen kan iedereen een bijdrage leveren aan het herstel van dagvlinders. Door tuinen, bermen en parken bloemrijk in te richten met verschillende plantensoorten, ontstaat er meer voedsel en leefgebied voor vlinders. Deze planten leveren nectar voor vlinders en dienen als waardplanten voor rupsen. Ook beschutting is belangrijk. ‘Vlinders houden niet van koude wind,’ zegt Van Berkel. ‘Ze moeten snel kunnen opwarmen.’ Daarnaast kunnen inwoners meedoen aan vlindertellingen. Die gegevens helpen organisaties zoals de De Vlinderstichting om de soorten beter te beschermen.
Kars Veling is al sinds dat hij zich kan herinneren fan van biologie en is daarmee uitgegroeid tot ecoloog en vlinder onderzoeker. Bekijk hier onder zijn hele verhaal over wat zijn werk bij Natuur- en Vogelwacht Culemborg in houd en waarom hij dit werk maar al te graag doet.
