Wat ooit vanzelfsprekend was, is dat inmiddels niet meer. Annemarie Horstman is al veertien jaar directeur van basisschool Wereldwijs in Bilthoven en zag het onderwijs in die tijd flink veranderen. Vooral het vinden van nieuwe leerkrachten is steeds lastiger geworden. Waar scholen vroeger nog uit meerdere kandidaten konden kiezen, zijn ze nu al blij als er überhaupt iemand reageert op een vacature.

Al veertien jaar loopt Annemarie dagelijks door de gangen van basisschool Wereldwijs. In die tijd heeft ze het onderwijs zien veranderen, maar vooral de zoektocht naar nieuw personeel verloopt tegenwoordig heel anders dan vroeger.

Toen ze begon als directeur, was het volgens haar nog helemaal niet moeilijk om nieuwe leerkrachten te vinden. “Ik denk dat het in de binnensteden misschien toen al ingewikkeld was, maar hier in de regio was het goed te doen.” In de afgelopen jaren is dat sterk veranderd. Vooral sinds de coronaperiode merkt ze dat scholen steeds meer moeite hebben om vacatures te vullen. “We zijn tegenwoordig al blij als er één iemand op een vacature reageert, dat is toch bizar?”

Volgens Annemarie spelen verschillende oorzaken een rol. Ze denkt dat veel oudere leerkrachten tijdens de coronaperiode besloten hebben om met pensioen te gaan. Daardoor gingen er meer mensen weg dan erbij kwamen. Ook ziet ze dat het onderwijs in de loop der jaren op andere manieren is veranderd. Zo zijn de klassen kleiner geworden. “Het was heel normaal in onze tijd dat je met 38 kinderen in de klas zat, daar moet je nu niet meer aan denken.”

Waarom steeds minder mensen voor het onderwijs kiezen

Volgens Annemarie zijn er tegenwoordig veel meer mogelijkheden voor jonge mensen dan vroeger. Daardoor kiezen minder mensen voor een baan in het onderwijs. Ze merkt dat veel studenten na hun opleiding eerst andere dingen willen doen. Ze willen bijvoorbeeld reizen of de wereld ontdekken voordat ze aan het werk gaan. “Dan ga je eigenlijk terug in de wereld die je net verlaat en dat willen de meeste niet.” Ook de samenleving is veranderd. Volgens Annemarie was het beroep van leerkracht vroeger voor veel mensen een belangrijke kans om door te groeien. “Als je kijkt naar dertig of veertig jaar geleden, was leraar worden een ideale kans voor een kind dat misschien niet uit een gezin kwam waar studeren normaal was, maar die toch iets met zijn hoofd wilde doen.”

Tegenwoordig maakt dat volgens haar veel minder uit. Of je ouders wel of niet hebben gestudeerd, zegt weinig over wat je zelf kunt of wilt bereiken. “Dat zegt niks over wat jij kan of wilt.” Doordat er meer opleidingsmogelijkheden zijn, zijn er ook meer beroepen waar jonge mensen voor kunnen kiezen. Dat merkt het onderwijs direct.

De gevolgen zijn op school goed merkbaar

Op basisschool Wereldwijs viel het aantal mensen dat ontslag nam uiteindelijk nog mee. Toch hebben ook zij de gevolgen van het lerarentekort ervaren. Daarnaast speelt volgens Annemarie de woningmarkt een grote rol. Jonge leerkrachten met kinderen kunnen vaak geen huis betalen in Bilthoven, waardoor het moeilijker wordt om personeel voor langere tijd aan de school te binden.

Een aantal jaar geleden kreeg de school zelf ook te maken met een tekort aan leerkrachten. Mensen gingen met pensioen of besloten minder te werken, bijvoorbeeld vanwege een zwangerschap. Om toch voldoende personeel te hebben, maakten ze onder andere gebruik van zzp’ers. Volgens Annemarie was dat niet altijd de ideale oplossing. “School is natuurlijk heel veel meer dan het aanleren van rekenen en taal, er moet na schooltijd ook van alles gebeuren.” Het gevolg was dat collega’s regelmatig extra taken moesten overnemen. Dat is volgens haar tijdelijk nog wel op te vangen, maar op de lange termijn kan het voor veel stress zorgen.

Het plezier in het werk behouden

Ondanks de uitdagingen blijft Annemarie enthousiast over haar werk. Ze vertelt dat haar werk eigenlijk ook haar hobby is geworden. “Het moet wel heel gek worden wil ik het niet meer leuk vinden.”

Toch zijn er momenten geweest waarop ze zich machteloos voelde. Vooral wanneer er een vacature openstond en ze niemand kon vinden om die te vullen. “Een goede juf of een goede meester maakt zo het verschil in het leven van kinderen. En daarvoor zitten wij hier, dat is wat je wilt. Als dat dan niet lukt, is dat wel zuur.” Om het beroep aantrekkelijker te maken, heeft de overheid de salarissen van leerkrachten verhoogd. Volgens Annemarie heeft dat goed geholpen. Ook probeert de school zelf maatregelen te nemen. Ze zorgen er bijvoorbeeld voor dat leerkrachten zich zoveel mogelijk kunnen richten op het lesgeven en niet worden belast met onnodige extra werkzaamheden. “Gewoon de uren die je hier bent, dat je die echt kan besteden aan je klas en het werk wat je leuk vindt. Waar je het onderwijs voor in bent gegaan.” Volgens haar is dat uiteindelijk het belangrijkste: zorgen dat mensen plezier houden in hun werk. Tot nu toe heeft basisschool Wereldwijs geen grote maatregelen hoeven nemen, zoals het vergroten van klassen. Toch sluit Annemarie niet uit dat dit in de toekomst misschien wel nodig wordt.

Voor nu blijft ze zich iedere dag inzetten voor haar school, haar collega’s en de leerlingen. Want ondanks alle veranderingen is er één ding dat voor haar hetzelfde is gebleven: goed onderwijs begint bij een goede leerkracht. En juist daarom blijft het volgens haar zo belangrijk om te blijven investeren in de mensen die voor de klas staan.