UTRECHT – Doorbreken in de kunstwereld is voor veel jonge makers lastig. HKU-afgestudeerden presenteren zich deze week tijdens Exposure, het afstudeerfestival van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU). Volgens kunstenaars, studenten en docenten helpt het festival jonge makers op weg, terwijl zichtbaarheid, ondernemerschap en een sterk netwerk minstens zo belangrijk zijn als artistiek talent.

Honderden afstudeerders tonen deze week hun werk op verschillende locaties in Utrecht, waaronder Bibliotheek Neude. Van beeldende kunst tot games en interactieve installaties: het afstudeerfestival laat zien waar studenten de afgelopen jaren aan hebben gewerkt. Exposure fungeert daarbij niet alleen als expositie, maar ook als ontmoetingsplek waar studenten zich kunnen presenteren aan een breder publiek, professionals en mogelijke opdrachtgevers.

Ondernemerschap

Volgens Amber Houweling, kunstenaar en eigenaar van Dom City Art, ontbreekt het veel kunstenaars aan kennis over ondernemerschap. Zelf ervaart zij dat minder, doordat zij economie heeft gestudeerd en weet hoe zij zichzelf en haar werk in de markt moet zetten. “Voor mij was het wat makkelijker, omdat ik weet hoe een onderneming werkt en hoe je naar de markt kijkt”, zegt Amber Houweling.

Volgens Houweling lopen veel kunstenaars vast op de zakelijke kant van het vak. “Ik zie vaak dat kunstenaars heel erg druk zijn met het maken van schilderijen of ander werk, maar niet bezig zijn met marketing, verkopen of zichzelf in de markt zetten. Dat doen ze eigenlijk niet”, zegt zij.

Volgens Amber Houweling vraagt een carrière als kunstenaar meer dan alleen creativiteit. “Je moet het ook leuk vinden om zichtbaar te zijn. Dat kost veel tijd. Kunstenaars moeten veel meer als ondernemer te werk gaan dan alleen als kunstenaar.” Een expositie alleen is volgens Houweling niet voldoende om een carrière op te bouwen. “Alleen een expo gaat niet helpen, daar moet een hele campagne omheen gebouwd worden”, zegt zij. Houweling vindt dat kunstopleidingen studenten meer zouden kunnen voorbereiden op het ondernemerschap.

Eerste stap naar buiten 

Voor Lotte Helmer, afstudeerder van de opleiding Games en Interactie aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, is Exposure een kans om haar werk aan een groter publiek te tonen. Zij ontwikkelde een spel over kleding maken en bewuster omgaan met consumptie. “Het is sowieso leuk om je werk te delen”, vertelt Lotte. “Veel mensen maken games en interactieve ervaringen met maatschappelijke onderwerpen. Het is mooi dat die onder de aandacht komen.”

Ook zij merkt dat het niet eenvoudig is om als starter aan werk te komen. “Tijdens corona werd er veel geïnvesteerd in games, maar daarna vielen investeringen weg en werden stageplekken lastig te vinden”, zegt ze. “Nu zie je dat games weer populairder worden en dat er meer waardering is voor handgemaakte dingen.”

Volgens Sietse Schalk, kerndocent bij HKU Games, vormt Exposure een belangrijke overgang tussen studie en werkveld. Studenten krijgen volgens hem de kans om ervaring op te doen met presenteren, een professioneel netwerk op te bouwen en zich zichtbaar te maken voor potentiële werkgevers en opdrachtgevers. “Zo’n afstudeerfestival is een eerste stap naar buiten”, zegt Sietse Schalk. “Studenten hebben stages gelopen en projecten gedaan, maar dit is echt de stap van school naar de grote buitenwereld.”

Daarnaast ziet hij het evenement als een visitekaartje voor afgestudeerden. “Dit is een manier om te laten zien: dit zijn wij en dit hebben we gemaakt. Dat studenten dat buiten de muren van de school doen, past goed bij de fase waarin zij zich bevinden.”

Exposure biedt geen garantie op een succesvolle carrière in de kunstwereld, maar helpt jonge makers wel op weg door hen zichtbaar te maken, ervaring op te laten doen en in contact te brengen met publiek, professionals en mogelijke opdrachtgevers. In een sector waarin kunstenaars vaak ook ondernemer moeten zijn, kan die eerste stap naar buiten bepalend zijn voor hun verdere loopbaan.