ZEIST – In Zeist zijn zestien struikelstenen onthuld op 20 mei. De stenen zijn ter nagedachtenis aan Joodse inwoners die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Voorafgaand aan de onthulling vond in Slot Zeist een bijeenkomst plaats, waar werd stilgestaan bij de slachtoffers voor wie die dag een steen werd gelegd. Met de plaatsing van de struikelstenen wordt hun herinnering zichtbaar gehouden in de stad.
Geschreven door: Iris Kleinmeulman
Het is een regenachtige dag en aanwezigen druppelen langzaam Slot Zeist binnen. Bij de ingang worden ze warm ontvangen door de organisatie en krijgen ze een kop koffie of thee aangeboden. Het geklink van kopjes vult de ruimte, terwijl mensen zacht met elkaar praten.
Bijeenkomst
Rond kwart over tien begint de bijeenkomst en lopen de aanwezigen de grote zaal binnen, waar live gitaarmuziek te horen is. Terwijl mensen een plekje zoeken, worden er snel extra stoelen bijgehaald door de organisatie, omdat er meer bezoekers zijn dan vooraf werd verwacht. Uiteindelijk zijn er zo’n 45 aanwezigen. Voorin staat een scherm waarop foto’s van de slachtoffers worden getoond. Links van het scherm staat een spreektafel en rechts zit de gitarist die de bijeenkomst muzikaal begeleidt. Wat deze dag extra bijzonder maakt, is de aanwezigheid van elf familieleden van de vermoorde Joodse Zeistenaren.
Betekenis van de struikelstenen
Voorafgaand aan de bijeenkomst vertelt Gerrit van der Vorst van Stichting Bewustzijn Bevordering Jodenvervolging (BJJ) waarom struikelstenen, ook wel Stolpersteine genoemd, zo belangrijk zijn. “Je bent pas dood als je naam niet meer genoemd wordt,” aldus Van der Vorst. Volgens hem is het belangrijk dat deze namen blijven voortleven.
“Al die namen van de slachtoffers staan ook op het monument in het Zeister Walkartpark en op het Holocaustmonument aan de Weesperstraat in Amsterdam, maar dat is een gezamenlijke herdenking. Zes miljoen is een enorm getal,” zegt Van der Vorst. “Als er zo’n steentje ligt, staan mensen hopelijk even stil bij de naam en persoon van het slachtoffer,” vult hij aan.
Op elke struikelsteen zit een QR-code. Als mensen erlangs lopen, kunnen ze deze scannen om meer informatie te krijgen over de persoon voor wie de steen ligt. “Of dat echt gaat gebeuren, weet ik niet,” aldus Gerrit van der Vorst.
Tijdens de bijeenkomst
Tijdens de bijeenkomst wordt stilgestaan bij de slachtoffers voor wie vandaag een struikelsteen wordt gelegd. Terwijl foto’s van de slachtoffers op het scherm verschijnen, vertelt Van der Vorst het verhaal van deze mensen. “Het zijn verschrikkelijke verhalen die verteld moeten blijven worden,” zegt hij.
Plaatsing struikelstenen
De stenen worden geplaatst voor de huizen waar de slachtoffers ooit gewoond hebben. Vandaag worden bij vier huizen struikelstenen onthuld. Aan de Waterigeweg komen zes stenen voor het gezin Bannet-Levi. Op de Professor Lorentzlaan worden drie struikelstenen geplaatst voor Ida Betsy Adèle Dreyfus-Dreyfuss en haar twee kinderen. Aan de Bergweg worden vijf stenen geplaatst voor het gezin Tierlier-Zurel en op de Dalweg twee stenen ter nagedachtenis aan de jonge broertjes Altmann.
Slachtoffers
Het monument in Zeist telt 153 Joodse slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog, maar niet voor iedereen wordt een struikelsteen gelegd. Dat komt omdat niet alle slachtoffers oorspronkelijk uit Zeist kwamen. “Veel van die mensen vluchtten naar Zeist om onder te duiken of woonden hier tijdelijk,” zegt Van der Vorst. “De meesten worden in hun eigen woonplaats herdacht. Uiteindelijk zullen er maximaal vijfendertig struikelstenen worden geplaatst.”
“Het is zo verschrikkelijk wat er gebeurd is. Op één slachtoffer na zijn de vandaag herdachte personen in Auschwitz vermoord,” vertelt hij met emotie in zijn stem. Volgens hem gaat het niet alleen om volwassenen, maar ook om jonge kinderen. “Kinderen die geen jeugd hebben gehad en nooit echt kind hebben kunnen zijn.” vult van der Vorst aan.
medewerking van gemeente Zeist
Na de bijeenkomst in Slot Zeist gaat de onthulling echt beginnen. Wie wil, kan fietsend naar de eerste locatie; het andere deel gaat met de bus of te voet. Terwijl wij naar de Waterigeweg lopen en het nog wat regent, vertelt wethouder Walter van Dijk waarom de gemeente heeft bijgedragen aan de plaatsing van deze struikelstenen.
“Er werden voorheen struikelstenen geplaatst zonder toestemming van de gemeente. Het is niet de bedoeling dat iedereen zomaar struikelstenen neer gaat leggen,” aldus Van Dijk. “Het is een mooi initiatief en ik ben blij dat wij als gemeente hieraan kunnen bijdragen,” sluit hij af.
Gerrit van der Vorst vertelt daarentegen dat zij al vijf jaar probeerden om struikelstenen in Zeist te krijgen. “Dit kwam maar niet door het gemeentebestuur heen en daarom zijn wij toen zelf een paar stenen gaan plaatsen,” aldus Van der Vorst.
De onthulling
Aangekomen bij de eerste locatie voel je de emotie bij de aanwezigen. Sommigen slaan een arm om elkaar heen en anderen houden de hand van hun naasten vast. Je voelt nog wat regendruppels, terwijl ondertussen twee familieleden van het gezin Bannet-Levi nog iets vertellen voordat de struikelstenen worden onthuld. Ze zijn zichtbaar geëmotioneerd en slaan een arm om elkaar heen.
Het moment is aangebroken: de stenen worden onthuld. Op het moment dat het zand van de struikelstenen wordt geveegd, breekt de lucht open. Het stopt met regenen en de struikelstenen beginnen te glimmen in de zon.
Bij iedere steen wordt met aandacht een witte roos geplaatst, waarna veel mensen één voor één nog even stilstaan bij de struikelstenen. Met emotie, soms met een klein traantje, nemen ze een moment van stilte. Daarna vervolgen ze hun weg naar de volgende locaties.
