ZEIST – De eerste reeks van zestien struikelstenen is op 20 mei onthuld in Zeist, ter nagedachtenis aan Joodse Zeistenaren die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Voorafgaand aan de onthullingen vond in het Slot een bijeenkomst plaats waar werd stilgestaan bij de slachtoffers voor wie die dag een steen werd gelegd.
Geschreven door: Iris Kleinmeulman
Het is een regenachtige dag en aanwezigen druppelen langzaam Slot Zeist binnen. Bij de ingang worden ze warm ontvangen door de organisatie en krijgen ze een kop koffie of thee aangeboden. Het geklink van kopjes vult de ruimte, terwijl mensen zacht met elkaar praten.
Wat deze dag extra bijzonder maakt, is de aanwezigheid van elf familieleden van de vermoorde Joodse Zeistenaren. Voor hen is deze onthulling meer dan alleen een ceremonie; het is een moment waarop een deel van hun familiegeschiedenis zichtbaar wordt in de straten van Zeist.
Bijeenkomst
Rond kwart over tien begint de bijeenkomst en lopen de aanwezigen de grote zaal binnen, waar live gitaarspel te horen is. Het is een indrukwekkende ruimte, met grote kunstwerken aan de muren, roze gedetailleerde vloerbedekking en veel gouden elementen die de zaal een statige uitstraling geven. Voorin staat een scherm waarop foto’s worden getoond van de slachtoffers, waaraan de linkerkant van het scherm een spreektafel staat en aan de rechterkant de gitarist zijn melodieën speelt.
Betekenis van de struikelstenen
Voorafgaand aan de bijeenkomst vertelt Gerrit van der Vorst van Stichting Bewustzijn Bevordering Jodenvervolging (BJJ) mij waarom deze struikelstenen, ook wel Stolpersteine genoemd, zo belangrijk zijn. “Je bent pas dood als je naam niet meer genoemd wordt,” aldus Van der Vorst. Het is volgens hem belangrijk dat deze namen genoemd blijven om ze levend te houden.
“Al die namen van de slachtoffers staan ook op het monument in het Zeister Walkartpark en op het Holocaustmonument aan de Weesperstraat in Amsterdam, maar dat is een gezamenlijke herdenking. Zes miljoen is een enorm getal,” zegt Van der Vorst. “Als er zo’n steentje ligt, staan mensen hopelijk even stil bij de naam en persoon van het slachtoffer,” vult hij aan.
Opkomst
De rustige melodieën van de gitaar vullen de zaal terwijl aanwezigen een plekje zoeken en gaan zitten. Hier en daar wordt nog zacht gefluisterd. Ondertussen sleept de organisatie snel extra stoelen naar binnen, omdat er meer mensen zijn gekomen dan vooraf werd verwacht. Uiteindelijk zijn er zo’n 45 aanwezigen. De grote belangstelling laat zien hoeveel deze bijzondere dag betekent voor de aanwezigen.
Plaatsing struikelstenen
De stenen worden geplaatst voor de huizen waar de slachtoffers ooit gewoond hebben. Vandaag worden bij vier van de huizen struikelstenen onthuld. Aan de Waterigeweg komen zes stenen voor het gezin Bannet-Levi. Op de Professor Lorentzlaan worden drie struikelstenen geplaatst voor Ida Betsy Adèle Dreyfus-Dreyfuss en haar twee kinderen. Aan de Bergweg worden vijf stenen geplaatst voor het gezin Tierlier-Zurel en op de Dalweg twee stenen ter nagedachtenis aan de jonge broertjes Altmann.
Slachtoffers
Het monument in Zeist telt 153 Joodse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, maar niet iedereen krijgt een struikelsteen. Dat komt omdat niet alle Joodse slachtoffers oorspronkelijk uit Zeist kwamen. “Veel van die mensen vluchtten naar Zeist om onder te duiken of woonden hier gedwongen en tijdelijk. De meesten worden in hun eigen woonplaats herdacht,” zegt Van der Vorst. “Uiteindelijk zullen er maximaal vijfendertig struikelstenen worden geplaatst,” vult hij aan.
“Het is zo verschrikkelijk wat er gebeurd is. Op één slachtoffer na zijn de vandaag herdachte slachtoffers in Auschwitz vermoord,” vertelt hij met veel emotie in zijn stem. Volgens Van der Vorst gaat het niet alleen om volwassenen, maar ook om jonge kinderen. “Kinderen die geen jeugd hebben gehad en nooit echt kind hebben kunnen zijn,” vult hij aan. Juist daarom vindt hij het belangrijk dat hun namen genoemd blijven worden en dat hun verhalen zichtbaar blijven in de straten van Zeist.
Start van de onthulling
Na de bijeenkomst in Slot Zeist gaat de onthulling echt beginnen. Wie wil, kan fietsend naar de eerste locatie; het andere deel gaat met de bus of te voet. Terwijl wij naar de Waterigeweg lopen en de regendruppels op onze jassen terechtkomen, vertelt wethouder Walter van Dijk waarom de gemeente heeft bijgedragen aan de plaatsing van deze struikelstenen.
“Er werden voorheen struikelstenen geplaatst zonder toestemming van de gemeente. Het is niet de bedoeling dat iedereen zomaar die stenen neer gaat leggen,” aldus Van Dijk. “Het is een mooi initiatief en ik ben blij dat wij als gemeente hieraan kunnen bijdragen,” sluit hij af.
Gerrit van der Vorst vertelt daarentegen dat zij al vijf jaar probeerden om struikelstenen in Zeist te krijgen. “Dit kwam maar niet door het gemeentebestuur heen en daarom zijn wij toen zelf een paar stenen gaan plaatsen. Maar vervolgens is er een prima samenwerking ontstaan,” aldus Van der Vorst.
Aangekomen bij de eerste locatie voel je de emotie bij de aanwezigen. Sommigen slaan een arm om elkaar heen en anderen houden de hand van hun naasten vast. Je voelt nog wat regendruppels, terwijl ondertussen twee familieleden van het gezin Bannet-Levi nog iets vertellen voordat de struikelstenen worden onthuld. Ze zijn zichtbaar geëmotioneerd en slaan een arm om elkaar heen.
Het moment is aangebroken: de stenen worden onthuld. Op het moment dat het zand van de struikelstenen wordt geveegd, breekt de lucht open. Het stopt met regenen en de struikelstenen beginnen te glimmen in de zon.
Bij iedere steen wordt met aandacht een witte roos geplaatst, waarna veel mensen één voor één nog even stilstaan bij de struikelstenen. Met emotie, soms met een klein traantje, nemen ze een moment van stilte. Daarna vervolgen ze hun weg naar de volgende locaties.
