CULEMBORG – Pedagoog Annemieke Oostveen maakt zich al lange tijd hard voor vrij en risicovol buitenspelen, en is daarom op 10 juni aanwezig bij speeltuin de Bomedikke tijdens de Nationale Buitenspeeldag. De eigen buitenspeeldag bij de speeltuin wordt georganiseerd door ElkWelzijn en de Blauwe Ton Kinderen van 6 tot 12 jaar kunnen van 14.30 tot 16.00 uur vrij spelen met touwen, planken, buizen en doeken. De boodschap van Oostveen gaat volgens haar verder dan alleen deze middag. 

“Ik kom aan op locatie, laad mijn boedelbak uit en zeg tegen de kinderen: dit zijn de spullen, ga hier maar mee spelen. Dat is alles wat ik doe. Door het vrije spel testen ze hun grenzen en dat kan uren doorgaan.

Kinderen die vrij spelen, gaan vanzelf ook risicovol spelen. Ellen Sandseter deed hier onderzoek naar  en noemt dit het ‘scary-funny’ gevoel. Dat is iets wat leuk en opwindend is tegelijk, en dat zet aan tot verder verkennen. Kinderen leren hun lijf kennen, worden handiger en creatiever. Ze gaan beter om met risico’s en kunnen zich na het vrijspelen ook beter concentreren op school. De belangrijkste voordelen zijn dat kinderen zelfvertrouwen, weerbaarheid en veerkracht ontwikkelen.

Omgekeerd is het ook bekend dat kinderen die te weinig worden blootgesteld aan risico’s, vaker angststoornissen ontwikkelen. Neem bijvoorbeeld kleine kinderen die leren lopen. Die vallen, staan weer op en proberen het opnieuw. Dat vinden we een heel normaal proces. Die innerlijke drive zit in elk kind, maar wordt te weinig benut. Ouders gunnen het hun kinderen wel, maar zij vinden het ook spannend. Ik zie vaker dat ouders sneller de neiging hebben om in te grijpen, wanneer hun kind iets gewaagds doet. Dat is ook logisch want als ouder wil je je kind natuurlijk beschermen. Maar iedere keer dat je ingrijpt tijdens het spelen, ontneem je de kans om hun eigen grenzen te verkennen. 

Het vrij spelen wordt slecht gefaciliteerd. Vanuit mijn kinderpraktijk in Deventer zie ik al langere tijd dat kinderen steeds minder tot spelen komen, in vergelijking met 10 jaar geleden. Het is voor kinderen helemaal niet aantrekkelijk om buiten te spelen. Er is niemand buiten, het is saai en er is ook niks om mee te spelen. En als er wel spullen liggen, wordt dat al snel gezien als rommel.

Samen met Martin Van Rooijen van de Blauwe Ton en Anouk Andrae van de Groene Ton proberen wij het vrijspelen in de praktijk te brengen. We delen dezelfde pedagogische inspiratiebron, de kinderen hebben ruimte nodig om zich te ontwikkelen. Martin is gepromoveerd pedagoog voor dit onderwerp en doet onderzoek naar risicovol spelen. Anouk zet zich in om kinderen meer kennis te laten maken met de natuur. Vanuit de Rode Ton richt ik mij vooral op kinderen met specifieke ontwikkelingsvraagstukken. 

Kinderen zitten nu ook veel op school of opvang, waar mensen werken met kinderen van een ander. Dan ontstaan er al snel onnodige regels, bijvoorbeeld bij het beklimmen van bomen. Zo wordt er dan bepaald hoe hoog zij mogen klimmen, terwijl ze dat heel goed zelf kunnen inschatten. Er zijn te veel factoren die het moeilijk maken voor de kinderen, net als risico’s mijden en veiligheidsdenken. Men bemoeit zich te veel, dat doen ze met de beste bedoelingen maar in realiteit is dat niet het juiste om te doen. 

Kinderen kunnen zelf hun inschattingen maken en het is belangrijk om hen ook de gelegenheid daarvoor te geven. Dat natuurlijke proces wat ontstaat bij het vrijspelen is waardevol en dat nemen we juist nu af. We moeten kinderen weer leren vertrouwen. Ik noem dat de pedagogiek van vertrouwen, want eigenlijk zou elke dag een buitenspeeldag moeten zijn.”