Volgens Arendo Joustra, oud-SvJ’er en voormalig hoofdredacteur van Elsevier Weekblad, staan het koningshuis en de politiek hand in hand met elkaar. Zijn interesse in de monarchie is daardoor begonnen. ‘Ik was eerst politiek redacteur. Ik heb altijd al die politieke interesse gehad en daavanuit stuitte ik ook op het staatshoofd’, vertelt hij. ‘De rol van de monarchie en de relatie met de politiek, daar ben ik toen over gaan schrijven.’ Hij benadrukt dat hij geen royaltyverslaggever is: ‘Ik weet de namen van Amalia en Alexia, maar verder kom ik niet eigenlijk.’  

Joustra schreef onder meer het boek De geheimen van het Torentje, waarin hij een inkijk geeft in de macht rond de minister-president. In dat boek beschrijft hij ook de wekelijkse gesprekken tussen de premier en de koning, en laat hij zien hoe politiek en monarchie achter de schermen met elkaar verweven zijn. Denk aan de Troonrede of het wekelijkse overleg met de minister-president.  
 

Kritiek? Richt je op de politiek  

De positie van de koning is ook juridisch bijzonder geregeld. In Nederland is vastgelegd dat de koning onschendbaar is en dat ministers verantwoordelijk zijn voor wat hij doet. ‘Alles wat de koning doet is formeel het besluit van het kabinet’, legt Joustra uit. ‘Als je kritiek hebt op de monarchie dan zou je die kritiek eigenlijk altijd moeten richten op de politici en niet op de koning of koningin zelf.’ Dat betekent ook dat de koning zich niet zomaar kan verdedigen. ‘Je kan als journalist een heel kritisch stuk schrijven over koning Willem-Alexander, hij kan er formeel niet op reageren’, zegt Joustra. ‘Het is een soort kind eigenlijk.’ Dat bedoelt hij niet letterlijk, maar het laat wel zien hoe beperkt de positie van de koning is.  

Hoe vrij ben je als journalist?  

Voor journalisten kan dat lastig zijn. Hoe kritisch kun je zijn als iemand niet kan reageren? Volgens Joustra moet dat geen probleem zijn. ‘Als journalist moet je jezelf geen beperkingen opleggen om ergens over te schrijven, dus ook niet bij het koninklijk huis.’  

Wel zijn er regels waar je rekening mee moet houden. Zo is er de mediacode, een afspraak dat journalisten twee keer per jaar foto’s mogen maken van het koninklijk gezin. De rest van het jaar blijft hun privéleven buiten beeld. ‘Maar die mediacode is eenzijdig’, zegt Joustra. ‘Je hoeft je er niet aan te houden, maar dan krijg je geen toegang meer.’ Daarnaast gelden er ook gewone privacyregels. Je mag niet zomaar foto’s maken van mensen in hun privéomgeving, en dat geldt ook voor de koning en zijn familie.  

Waarom hebben we eigenlijk nog een monarchie?  

De vraag of Nederland een monarchie moet blijven, komt regelmatig terug. Volgens Joustra speelt geschiedenis daarin een grote rol. ‘We zijn al meer dan tweehonderd jaar een monarchie’, zegt hij. ‘De monarchie hoort nou eenmaal bij Nederland.’ Hij vindt dat die geschiedenis soms te makkelijk wordt vergeten. ‘Je moet uitkijken dat je het kind niet met het badwater weggooit’, zegt hij. Daarmee bedoelt hij dat je niet zomaar een systeem moet afschaffen dat zo lang onderdeel is geweest van het land.  

Meer dan alleen een feestje 

Met Koningsdag voor de deur lijkt het koningshuis vooral iets feestelijks. Maar volgens Joustra gaat er meer achter schuil. De monarchie is niet alleen traditie, maar ook onderdeel van het politieke systeem. ‘De monarchie is niet van de koning, de monarchie is van ons’, zegt hij. ‘Wij hebben besloten dat die monarchie iets goeds is voor Nederland.’ Daarmee is Koningsdag niet alleen een feestdag, maar laat het ook zien welke rol het koningshuis speelt binnen de Nederlandse samenleving. Achter de muziek, vrijmarkten en oranje outfits zit een systeem waarin politiek en geschiedenis samenkomen en dat maakt het koningshuis nog altijd relevant.