Spinvis te gast bij Muziekhonours: ‘Jij schrijft de ene helft, de lezer de andere’
Tijdens de zevende en laatste les van de Muziekhonours kregen studenten bezoek van Spinvis (Erik de Jong). Een Nederlandse artiest die bekendstaat om zijn verhalende en poëtische teksten. Spinvis is bekend van nummers als ‘Kom Terug’ en ‘Bagagedrager’. De les ging over het interviewen van artiesten: wat werkt wel en wat niet en waar moet je als journalist op letten?
Foto: Gastles Spinvis (Erik de Jong) en Ferry Roseboom
De gastles verzorgde hij samen met Ferry Roseboom van platenlabel Excelsior Recordings, het label waar Spinvis bij is aangesloten. Spinvis deelde tijdens de gastles hoe het is om zelf geïnterviewd te worden. Volgens hem draait interviewen niet alleen om het stellen van de juiste vragen, maar vooral om beeldvorming. Het imago van een artiest wordt grotendeels bepaald door hoe journalisten over hem schrijven. Toch zit de kwaliteit van een interview volgens Spinvis ergens anders. Goede interviews gaan niet over standaardvragen of privézaken, maar over de inhoud van de muziek. Vragen over instrumenten of het maakprocesvindt hij het leukst: de zogenoemde ‘nerdvragen’.
Voor journalisten ligt daar een belangrijke les. Het doel van een interview moet duidelijk zijn. Waarom stel je bepaalde vragen? Wat wil je vastleggen? Volgens Spinvis ontbreekt dat doel soms. ‘Het belang van het interview is bij de muzikant heel duidelijk: jezelf verkopen. Maar wat is het belang van de journalist?’ Muziekdocent Jasper van Vugt geeft aan dat journalistiek gaat over het documenteren van een carrière of het vastleggen van een moment in de tijd.
De spanning tussen journalist en artiest
De relatie tussen artiest en journalist is niet altijd eenvoudig. Spinvis geeft aan dat hij zich soms gebruikt voelt of zelfs misbruikt. Niet omdat hij zich onbegrepen voelt, maar omdat de belangen verschillen. De journalist kan een negatief verhaal maken over een artiest terwijl de artiest zich zo goed mogelijk wil presenteren.
De media heeft veel invloed op hoe een artiest wordt gezien. Eén negatieve recensie kan blijven hangen, zelfs als er tientallen positieve tegenover staan. Zodra iets over zijn werk wordt geschreven, ontstaat er volgens Spinvis afstand: het werk is dan niet meer volledig van hem. Die afstand zie je ook terug in interpretatie. Spinvis merkt dat mensen zijn teksten vaak anders uitleggen dan hij bedoelt. Toch vindt hij dat niet erg. Voor hem is het juist de bedoeling dat een luisteraar zijn eigen betekenis geeft.
Schrijven begint bij een kern
Schrijven is iets wat artiesten en journalisten met elkaar gemeen hebben. Waar een artiest verhalen verwerkt in muziek, doet een journalist dat in tekst. In beide gevallen draait het om hetzelfde: een goed verhaal vertellen. Maar wanneer is een tekst eigenlijk goed?
Volgens Spinvis begint dat bij een duidelijke kern. Hij vergelijkt het met een ‘container: een idee waar alles in past. ‘Ik ben altijd op zoek naar zo’n containertje waar je alles in kunt gooien. Dan heeft het toch samenhang, ook al is het associatief.’ Vanuit zo’n kern kunnen losse beelden, zinnen en ideeën ontstaan die samen een geheel vormen. Zonder zo’n basis verliest een tekst al snel zijn houvast.
Tegelijkertijd hoeft een tekst niet alles uit te leggen. In muziek is het volgens Spinvis juist belangrijk dat er ruimte blijft voor interpretatie. ‘Jij schrijft de ene helft en de lezer of luisteraar maakt de andere helft.’ Dat geldt volgens hem ook voor journalistiek. Je kunt nooit volledig controleren hoe iemand jouw tekst leest. Daarom kan het krachtig zijn om niet alles dicht te timmeren, maar de lezer zelf mee te laten denken.
Een verschil is er ook. ‘Een liedje hoeft niet kloppend te zijn. Het moet werken. Of het werkt, dat voel je.’ In journalistiek ligt dat anders, maar ook daar speelt gevoel een rol. Het gaat niet alleen om feiten, maar ook om hoe een verhaal wordt verteld. Spinvis vindt dat journalisten best beeldender mogen schrijven, zolang ze zich bewust blijven van hun rol. Je bent als schrijver nooit volledig neutraal: je schrijft altijd vanuit je eigen perspectief.
Schrijven is daarnaast een proces van keuzes maken. ‘Je moet op een moment de knoop doorhakken, anders blijf je bezig.’ Twijfel hoort daarbij, maar eindeloos blijven aanpassen werkt niet. Dat geldt net zo goed voor een artikel als voor een liedje. Wat laat je weg, wat neem je mee, en wanneer is iets af? Spinvis werkt ondertussen aan een nieuwe plaat die dit jaar moet verschijnen. De deadline heeft hij in zijn hoofd, maar een exacte datum wilde hij niet prijsgeven.
Ook klank en ritme spelen een rol. Spinvis kijkt niet alleen naar wat er op papier staat, maar vooral naar hoe het klinkt. ‘Lees je tekst hardop. Dan hoor je pas of het werkt.’ Een goede tekst moet niet alleen inhoudelijk kloppen, maar ook lekker ritmisch lopen.
Uiteindelijk komt het volgens hem neer op één ding: een tekst moet de lezer meenemen. ‘Het is net als literatuur: het hoeft niet mooi of ingewikkeld te zijn, het moet werken en je moet erin worden meegenomen. Je bent toch een kunstenaar iemand die van niets iets maakt.’