Hoe veilig zijn we in Nederland als het gaat om water?

Hoe veilig zijn we in Nederland als het gaat om water?

Afgelopen zomer gebeurde er in Limburg een ramp die niemand had zien aankomen: Na een aantal extreem droge zomers, overstroomde een deel van de provincie in juli 2021. Veel mensen raakten dierbare spullen kwijt en huizen werden volledig vernield. Naast de provincie Limburg, werden ook delen van Duitsland en België getroffen door de hevige regenval. In totaal overleden er meer dan 224 mensen door de ramp en was er een schade van zo’n 38 miljard euro. Hadden we deze ramp kunnen voorkomen? En met wat voor rampen gaat Nederland nog meer te maken krijgen door de klimaatverandering?

Limburgse rivieren

De Maas en andere rivieren zoals de Gulp, Geul en de Geleenbeek stromen door Zuid-Limburg en zijn erg bepalend voor de regio. Deze rivieren zijn de oorzaak voor het herkenbare heuvellandschap van Zuid-Limburg. Naast dat je in de omgeving veel verschillende wandelingen langs de rivieren kunt maken, zorgden ze in bepaalde tijden ook voor veel problemen.

In 1993 en 1995 overstroomden delen van de provincie ook door wateroverlast. Op 25 januari 1995 viel er extreem veel neerslag in delen van België en Frankrijk. De dag erop steeg de Maas wel tot 45 boven Normaal Amsterdams Peil. Bewoners uit verschillende regio’s kregen het advies om per direct te evacueren. De dagen hierna bleef de hoeveelheid regenval aanhouden en ook plaatsen in Midden- en Noord-Limburg kregen angst voor een overstroming. Vijf dagen later, op 30 januari, steeg de Maas opnieuw veel en werden de noodklokken geluid: 75.000 mensen werden verzocht het gebied te verlaten. Later werd het nog erger en moesten in totaal 250.000 mensen hun huis uit en alles achterlaten. Het was op dat moment de grootste evacuatie uit de Nederlandse geschiedenis.

Voor Nederland was dit een teken om zich beter voor te gaan bereiden op hoogwater. De Maas werd op verschillende plaatsen dieper en breder gemaakt. Ook werden er kades en dijken aangelegd om ervoor te zorgen dat deze ramp niet opnieuw zou gaan gebeuren. De Rijkswaterstaat kwam met verschillende projecten om rivieren meer ruimte te geven met overloopgebieden.

Toch gaat het fout

Nu meer dan 20 jaar later ging het dan toch opnieuw mis. Maar was de oorzaak hetzelfde? Toen het water afgelopen zomer zo hoog stond, zag het Waterschap Limburg dit als een test. Er werd al voorspeld dat er een extreem hoge waterstand zou gaan komen en dat de hoeveelheid water per seconde in de Maas misschien wel een nieuw record zou halen.

Toch gingen we ervanuit dat de provincie de hoeveelheid water aan zou kunnen. “Het is bij de Maas in afgelopen juli heel erg spannend geweest, maar het is hier wel goed gegaan. Het waren de riviertjes die in Limburg ontspringen die ontvoerd raakten.” Vertelt Staf Deltacommisaris Jos van Alphen. “Deze riviertjes zorgden ervoor dat er zich heel veel water verzamelde in de Limburgse dalen. Hier waren de Limburgse beken helemaal niet op berekend en dit zorgde ervoor dat meerdere dorpen overstroomden”. De schade in dorpen was enorm. Limburg veranderde in een officieel rampgebied en duizenden bewoners moesten hun huis uit om te evacueren naar een veilige plaats.

Een van de zwaarst getroffen dorpen is het Limburgse Valkenburg. Door dit dorp stroomt de Geul, een rivier die uitmondt in de Maas. Toen in juli de noodtoestand uitbrak, overstroomde het dorp en vernielde de rivier zo’n 2300 huizen, waarvan 700 zeer ernstig. Daarnaast liepen veel horecagelegenheden en winkels schade op. De 700 huishoudens konden de periode na de overstromingen niet meer naar huis en de schade was enorm: Zo’n tweehonderd miljoen materiële schade en nog tweehonderd miljoen schade aan bedrijven.

Het is nu al meer dan acht maanden geleden dat het dorp onderliep met water. Nog steeds zijn veel hotels en horeca niet geopend en hebben mensen maanden aan hun huis moeten werken om de schade te herstellen. Verslaggever Isa Bos van Update NEWS ging deze week langs in Valkenburg en sprak met de floormanager van getroffen supermarkt Jan Linders en Ferry Philippi van smaakmakerij Fer Botterweck.

Klimaatverandering in Nederland

Dat de klimaatverandering de kans op overstromingen vergroot, is duidelijk. Maar in hoeverre we kunnen inschatten hoe groot de kans is dat we een overstroming krijgen, is lastig. In Nederland krijgen we namelijk steeds vaker te maken met grotere extremen, waardoor de waarnemingsreeksen niet meer kloppen.

De belangrijkste gevolgen van de klimaatverandering in Nederland zijn het stijgen van de zeespiegel en het vaker voorkomen van extreem weer. Meer hittegolven en droogte, maar dus ook meer zware buien en dagen extreme neerslag. Nederland is extra kwetsbaar, doordat een groot deel van ons land onder zeeniveau ligt. Nederland heeft ruim 3.700 kilometer aan waterkeringen. Zonder deze keringen en door het hoge water in onze rivieren kan maar liefst 59 procent van het land overstromen. Het breken van de dijken zou dus een enorme ramp zijn voor ons land.

Voor delen van Nederland is kans op overstroming een groot gevaar, maar voor een groot deel van Nederland kan het stijgen van de zeespiegel ook een gigantisch probleem worden. Jos van Alphen vertelt: “Op dit moment gaat het stijgen van de zeespiegel even snel als toen we begonnen met meten, zo’n 100 jaar geleden. De zeespiegel stijgt elk jaar 2 millimeter en op dit moment zien we hier in Nederland nog geen versnelling in. Wereldwijd is dit anders en zien we dit getal al van 2 mm naar 4 millimeter per jaar gaan.”

Dit betekent ook voor Nederland dat de klimaatverandering sneller gaat en de gevolgen voor mens, natuur en milieu gaan toenemen. “We verwachten met deze snellere opwarming dat het landijs op Antarctica zal gaan smelten. Dan gaat de zeespiegel in Nederland heel snel omhoog,” Aldus van Alphen. Volgens experts is dit vanaf 2050 te merken en dan moeten we aan het eind van de eeuw rekening houden met een zeespiegel die een meter hoger staat dan nu. Of we in Nederland klaar zijn voor deze zeespiegelstijging? Volgens van Alphen gaat dat deze eeuw goedkomen: “Op het moment is alles wat er aan dijken gebouwd wordt gedimensioneerd tot de één meter die de zeespiegel gaat stijgen voor het eind van deze eeuw. Dat kunnen we zeker aan en op dit moment wordt er onderzocht of we een hogere stijging ook nog aan kunnen door de dijken te verhogen, grotere pompen te gebruiken en de stormvloedkeringen te verbeteren.” Van Alphen verwacht dat twee meter nog moet gaan lukken, maar dat het daarna spannend wordt.

Veiligheid

Moeten we ons op dit moment in Nederland onveilig voelen? Nee, dat niet. Nederland is de veiligste delta van de wereld, maar absolute veiligheid bestaat niet. We moeten in Nederland altijd rekening houden met de kans dat het misgaat en we moeten ons voorbereiden op mogelijke rampen en de toenemende klimaatverandering. Voorbereiden op overstromingen is volgens Van Alphen wel lastig. “We kunnen de schade zoveel mogelijk beperken door te voorkomen dat bebouwing zo dicht bij de rivieren staat. Maar dit is natuurlijk ook lastig, want er staan al erg veel gebouwen die je niet zomaar kunt weghalen.” Volgens de staf deltacommisaris kunnen we deze gebouwen het beste zo goed mogelijk beschermen tegen de overstromingen, want dat dit nog vaker kan gaan gebeuren, is wel duidelijk. Het kan ook zeker op andere plekken in Nederland gaan gebeuren.”

Staf deltacommisaris Jos van Alphen sprak donderdag in onze Upd8 News tv-uitzending over de waterveiligheid in Nederland. Dit interview is te beluisteren in onderstaande video:

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.